Visitors Counter

249183



DYSKALKULIA - SPECYFICZNE ZABURZENIA UMIEJĘTNOŚCI ARYTMETYCZNYCH

Liczne badania neurologiczne dowodzą istnienia specjalnych predyspozycji do uczenia się matematyki. Jeżeli określone ośrodki w mózgu zostaną zniszczone, powstają zaburzenia w zakresie zdolności matematycznych.

Zdolności matematyczne to dyspozycje stanowiące warunek pomyślnego uczenia się i uzyskiwania osiągnięć w matematyce. Są to zdolności do zrozumienia istoty matematycznej i pokrewnych problemów, metod i twierdzeń; do uczenia się, zapamiętywania i odtwarzania informacji matematycznej. Zaburzenia zdolności matematycznych są wynikiem dziedzicznego lub wrodzonego osłabienia pełnej dynamiczności ośrodków mózgowych.

Uczenie się może sprzyjać zdobywaniu umiejętności matematycznych, ale przy braku predyspozycji uczeń nie jest w stanie zdobyć podstawowych umiejętności i wiedzy bez intensywnych i systematycznych ćwiczeń.

Pojęcie „dyskalkulia rozwojowa” odnosi się jedynie do ucznia, wykazującego wiek matematyczny wyraźnie niższy od wieku jego rozwoju umysłowego.

Zgodnie z definicją Ladislava Kosca oraz definicjami według klasyfikacji DSM-IV i ICD-10 przyjmuje się, że dyskalkulia rozwojowa obejmuje specyficzne zaburzenia zdolności arytmetycznych, rozpoznawane na podstawie analizy deficytów poznawczych, ujawnianych przez ucznia w kontekście prawidłowego rozwoju intelektualnego i sprzyjających warunków edukacyjnych.

Podstawowe formy dyskalkulii rozwojowej – klasyfikacja L. Kosca

Dyskalkulia werbalna (słowna) – to trudność słownego wyrażania pojęć i zależności matematycznych, takich jak oznaczanie liczby i kolejności przedmiotów, nazywanie cyfr i liczebników, działań, symboli.

Dyskalkulia praktognostyczna (wykonawcza) – to zaburzenie zdolności manipulacji konkretnymi lub obrazowymi przedmiotami (palcami, piłkami, patyczkami).Dziecko nie jest w stanie ułożyć patyczków kolejno według ich wielkości, czy też wskazać, który z nich jest cieńszy, grubszy, czy tej samej wielkości.

Dyskalkulia leksykalna – to zaburzenie związane z nieumiejętnością czytania symboli matematycznych (cyfr, liczb, znaków działań matematycznych i zapisanych operacji matematycznych). W trudniejszym przypadku dziecko nie potrafi odczytać pojedynczych cyfr, czy prostych znaków matematycznych. W lżejszej postaci nie umie czytać liczb wielocyfrowych, szczególnie mających więcej niż jedno zero w środku, a także ułamków , kwadratów, pierwiastków, liczb dziesiętnych itd. W niektórych wypadkach zmienia podobne wyglądem cyfry: 3 zamiast 8, 6 zamiast 9 i odwrotnie, albo odczytuje w odwrotnym kierunku liczby dwucyfrowe, na przykład12 jak 21 itp.

Dyskalkulia graficzna – niezdolność do zapisywania symboli matematycznych, często współwystępująca z dysgrafią i dysleksją. W poważniejszych przypadkach uczeń nie jest w stanie napisać dyktowanych liczb czy nazw liczb. W łagodniejszym przypadku nie może napisać liczb dwu- czy trzycyfrowych. Pisze je niezgodnie z poleceniem, izoluje pojedyncze elementy, na przykład 1248 jako 1000 200 80 4 lub 1000 200 84, albo wymyśla własne sposoby zapisu.

Dyskalkulia ideognostyczna (pojęciowo-poznawcza) – to przede wszystkim  niezdolność rozumienia pojęć i zależności matematycznych oraz wykonywania obliczeń w pamięci. Uczeń nie jest zdolny do wykonywania w pamięci nawet prostych obliczeń, może potrafić odczytywać, czy przepisywać liczby, ale nie jest w stanie zrozumieć, co napisał czy przeczytał. Na przykład wie, że 9 = dziewięć i że należy napisać jako 9, ale nie wie, czy dziewięć to liczba „o jeden mniejsza niż 10” albo „3 razy 3”

Dyskalkulia operacyjna (czynnościowa) – to zaburzenie zdolności wykonywania operacji matematycznych. Dziecko zamienia operacje matematyczne w obrębie czterech podstawowych działań, na przykład wykonuje dodawanie zamiast mnożenia, odejmowanie zamiast dzielenia, może zastępować bardziej skomplikowane czynności prostszymi (np. 12+12= (10+10)+(2+2). Często uczniowie preferują pisemne wykonywanie obliczeń lub liczenie na palcach.

WSPÓŁWYSTĘPOWANIE DYSLEKSJI I DYSKALKULII

Z definicji dyskalkulii można wywnioskować, że zaburzenie stanowi matematyczną wersję dysleksji. Z różnych względów dyskalkulia bywa czasem traktowana jako „efekt uboczny” dysleksji.

U. Oszwa (2008) uważa, że gdyby tak było, to wszystkie dzieci z dysleksją wykazywałyby trudności w matematyce. Tymczasem z raportów BDA, przytaczanych przez U.Oszwę wynika, że w grupie dzieci z dysleksją 40% ma poważne trudności z matematyką, 11% świetnie radzi sobie z matematyką, a 29% uzyskuje wyniki zbliżone do wyników dzieci nie mających dysleksji.

Istnieje pogląd, iż w populacji szkolnej występują trzy grupy dzieci ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się. Przedstawia to poniższe ujęcie graficzne:

W literaturze występują zróżnicowane dane dotyczące dzieci z prezentowanych grup.

Według Attwooda :

10% dzieci z dysleksją doskonale radzi sobie z matematyką

30% dzieci z dysleksją osiąga poziom umiejętności matematycznych zgodny z ich wiekiem i  możliwościami poznawczymi

10% dzieci z dysleksją wykazuje trudności w matematyce wskutek problemów z pamięcią, wydłużających czas potrzebny  na opanowanie materiału

BIBLIOGRAFIA:

  • Materiały konferencyjne „Sokrates Scola”, Diagnoza umiejętności matematycznych dzieci i młodzieży z trudnościami w uczeniu się
  • Oszwa U.(2008), Zaburzenia rozwoju umiejętności matematycznych. Problem diagnozy i terapii, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków


Opracowanie: Ewa Głąbała

pedagog